Zijn de economisch gouden jaren echt voorbij?

3 februari 2019

De Duitse economie groeit volgens de Duitse regering dit jaar maar met 1%, minder dan de helft van wat een à twee jaar geleden nog werd neergezet. Ook Frankrijk schakelt terug. De hele eurozone is in het laatste kwartaal van 2018 met amper 0,2% gegroeid ten opzichte van het derde kwartaal, maakte statistiekbureau Eurostat bekend. De Chinese economie is vorig jaar met 6,6 procent gegroeid en dat was de laagste groei in 28 jaar. Analisten verwachten voor volgend jaar een verdere vertraging van de groei. Wat is er aan de hand? Ook, de economisch gouden jaren echt voorbij? En gaan we naar een recessie?

In het derde kwartaal vlakte de groei in de eurozone al af naar 0,2%, in het vierde kwartaal lukte het niet weer op te krabbelen. Eurostat deed ook een eerste schatting voor de economische groei over heel 2018 in de eurozone. Dat was niet de verwachte 2,5% maar amper 1,8%.

Met de tegenvallende groei lijkt de economie van de eurozone af te remmen. Eerder maakte Eurostat al bekend dat het consumentenvertrouwen in de eurozone afneemt en de industriële productie flink terugloopt.

Eerder in januari waarschuwde ECB-president Mario Draghi al voor een lagere groei in de eurozone. Bij een toelichting van het rentebesluit erkende hij dat sommige economische indicatoren lager dan verwacht uitvielen. Ook verwacht hij dat de inflatie in de komende maanden onder druk komt te staan.

Duitsland, de motor van Europa sputtert

De Duitse economie groeit volgens de Duitse regering dit jaar maar met 1%, minder dan de helft van wat een à twee jaar geleden nog werd neergezet. De Duitse economie, de grootste van Europa en een soort motor voor de rest, heeft in de laatste twee kwartalen flink gas teruggenomen. Weliswaar groeide de Duitse economie tien jaar op rij, de langste groeiperiode in meer dan 50 jaar, maar "de tegenwind steekt op, vooral uit de wereld om ons heen", vindt economieminister Peter Altmaier. "De steekwoorden zijn brexit, handelsconflicten en de internationale belastingpolitiek".

Ook Frankrijk schakelt terug. De gele hesjes mogen dan al twee maanden zorgen voor onrust, ze zijn niet de schuld van die groeivertraging. De economie groeide in 2018 met 1,5%, iets minder dan eerder verwacht. Voor dit jaar is de Franse regering minder somber dan de Duitse. Er wordt gerekend op 1,7% groei.

Chinese tegenvaller

De Chinese economie is vorig jaar met 6,6% gegroeid, vergeleken met een jaar eerder. Dat was de laagste groei in 28 jaar. Een jaar eerder groeide de Chinese economie nog met 6,8%. Analisten verwachten voor 2019 een verdere vertraging van de groei.

Hoewel de Chinese groeicijfers naar Belgische normen enorm zijn, is China zulke lage groeicijfers niet gewend. De afgelopen jaren was China, de tweede economische grootmacht ter wereld, goed voor bijna een derde van de wereldwijde economische groei. Hoe betrouwbaar de groeicijfers van het Chinese bureau voor de statistiek zijn, is overigens nog maar de vraag. Sommige analisten gaan ervan uit dat de Chinese overheid de cijfers rooskleuriger voorstelt dan ze in werkelijkheid zijn.

De vertraging is mede het gevolg van de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten. Daardoor daalden de investeringen en het consumentenvertrouwen. Maar zelfs zonder die oorlog lijken de economische gouden jaren van groei voorbij. De wereldeconomie vertraagt. De handelsstromen verminderen. Er gaan minder vrachtschepen en containerschepen over en weer. De handelsconflicten zorgen voor nog wat extra onzekerheid en minder handel, voor terughoudendheid bij consumenten en druk op prijzen.

Signalen dat het niet goed komt

De groeivertraging begon een half jaar geleden. De wereldeconomie bevond zich in de hete zomer van 2018 nog op zijn top, maar bij het invallen van de herfst stokte de groei. Dat het niet snel de andere kant uitgaat blijkt onder meer uit de inkoopmanagersindex PMI: inkoopmanagers van bedrijven gas terug bij het inslaan van voorraden en onderdelen. De index zit nu nog maar nipt boven de 50, het omslagpunt tussen groei en krimp.

Nog een kanarie in de koolmijn zijn de vrachtprijzen. Mindere groei vertraagt zich daar al vroeg in lagere tarieven. De Baltic Dry Index registreert de wereldhandel en goederenstromen aan de hand van de scheepstarieven op de 25 drukst bevaren en belangrijkste scheepsroutes tussen Azië, Europa en de VS. In juli kostte een vracht nog gemiddeld 1.775 dollar, inmiddels is dat gehalveerd naar 797 dollar.

Hetzelfde geldt voor de containervaart. De Harpex-index, die elke week de containerprijzen registreert, weerspiegelt de stroom aan consumentengoederen van makers naar kopers. In een half jaar tijd is die Harpex gedaald met 30%, van 680 dollar in juni naar 481 dollar nu.

Beurzen kregen het in het najaar ook in de gaten en begonnen aan de afdaling. Oplopende spanningen en confrontaties in de handel en het brexit-rumoer versterkten de daling.

Naar een recessie?

Of we naar een recessie gaan is niet de vraag: wanneer die er komt wel. In de VS zijn ze er redelijk zeker van dat het in 2019 nog prijs is. Dat het zo'n vaart loopt valt nog te bezien, maar de economie is door alle geopolitieke spanningen en ontregelende handelspolitiek kwetsbaar geworden. De Amerikaanse centrale bank heeft in elk geval besloten om tegen de verwachtingen in de rente voorlopig niet verder te verhogen.

Centrale bankiers lijken vooralsnog de recessiegeluiden te sussen. Zowel ECB-president Mario Draghi als DNB-president Klaas Knot vindt wel dat de risico's zijn toegenomen, maar is het te voorbarig om al te somber te zijn.

"Staat er een recessie om de hoek?", vroeg IMF-voorzitster Christine Lagarde zich ook luidop af tijdens haar optreden op het Wereld Economisch Forum in Davos. "Nee. Maar het risico op een scherpere daling is zeker toegenomen," waarschuwde ze. Brexit en handelsspanningen tussen de VS en China kunnen volgens haar de groei nog scherper naar beneden brengen.

Voorbereiden op "serieuze verzwakking"

Lagarde roept beleidsmakers daarom op zich voor te bereiden op een "serieuze verzwakking" door hun economieën weerbaarder te maken voor de heersende onzekerheden. Dat kan onder meer door de inkomensongelijkheid te verkleinen en de financiële sector te hervormen. "We moeten het dak repareren terwijl de zon schijnt", zegt Lagarde.

Het IMF handhaaft de groeivoorspellingen voor China (6,2% in zowel 2019 als 2020) en de VS (respectievelijk 2,5 en 1,8%). Wel waarschuwt de internationale geldschieter ervoor dat economische activiteiten in China kunnen tegenvallen als de handelsspanningen aanhouden. Dat gevaar is zo groot, zegt het IMF, dat het niet gekeerd kan worden door een Chinese overheid die de economie stimuleert door te investeren en de kredietkraan open te zetten.

Lees meer

Dit al gelezen?