De partijvoorzitter wikt en beschikt: iedereen bereidt zich voor, en lijsten worden toch al voorzichtig samengesteld

21 december 2018
© epa

In allerijl zijn de verschillende politieke partijen bezig om hun belangrijkste puzzel in vijf jaar te leggen: wie krijgt welke plaats op de lijst? Want niemand weet precies wat er straks federaal gebeurt, maar vervroegde verkiezingen zijn niet uitgesloten. Beslist het parlement straks zichzelf te ontbinden, dan vallen die federale verkiezingen eind januari. En dan moeten op 28 december de lijsten binnen zijn. Die maken of kraken individuele carrières van parlementsleden.

De Wetstraat weet straks een klein beetje meer waar het aan toe is: de koning ontvangt net voor de middag opnieuw de premier. Die is officieel nog altijd in functie, want het ontslag is "in beraad gehouden", zoals dat heet, door de koning.

Vlak voor premier Charles Michel (MR) de oprit van het Paleis oprijdt, moet ook kamervoorzitter Siegfried Bracke (N-VA) langs. Daarmee maakt de koning de cirkel rond: de partijvoorzitters zijn gehoord (behalve die van Vlaams Belang en Vuye & Wouters), plus de parlementsvoorzitter en dan opnieuw de eerste minister. Als Michel buiten rijdt, verwacht iedereen een beslissing: ofwel dat ontslag aanvaarden, ofwel weigeren.

Dat laatste zou zeer vreemd zijn, Michel had begin deze week duidelijk geen meerderheid meer achter zich in de Kamer. Niets wijst erop dat er nog echte contacten geweest zijn met de twee formaties die hem zo'n meerderheid of steun zouden kunnen bezorgen: N-VA of de socialisten. Tenzij de premier of de koning dus alsnog met een verrassing komen, volgt definitief ontslag.

Komen er verkiezingen, nog voor mei 2019?

Cruciale vraag is dan of er vervroegde verkiezingen komen. De politieke wetmatigheden en grondwettelijke gebruiken schrijven dat voor: als een regering valt en er is er geen nieuwe, ontbindt het parlement zichzelf en gaat de kiezer 40 dagen later naar de stembus. Alleen, in deze crisis worden de regels stevig herschreven, niet voor het eerst. Het zijn immers in mei 2019 hoe dan ook verkiezingen, en de meeste partijen sturen er op aan om die te laten samen vallen.

Maar uiteraard spelen in de eerste plaats andere, meer politiek electorale afwegingen. Want niet toevallig zijn die partijen die nu verkiezingen willen uitstellen ook diegenen die slecht goed scoren in recente peilingen. De kranten van Mediahuis, Het Nieuwsblad, De Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg, komen vandaag met een nieuwe peiling. De Standaard, ook deel van die groep, publiceert de peiling niet. Meest opvallend is dat N-VA weer net boven de 30 procent zit, en met 30,2 procent veruit de grootste partij blijft. Vlaams Belang schiet omhoog tot 12 procent. Groen is de enige andere winnaar en klokt af op 13,8 procent, ruim meer dan haar linkse concurrent sp.a, die op 9,7 procent strandt.

Dramatisch zijn de scores voor Open Vld, met 11, 6 procent, en CD&V met 15,7 procent. De peiling is afgenomen na de val van Michel I. Die scores, in combinatie met vooral slechte scores voor de MR van premier Charles Michel in andere peilingen, wijzen erop dat binnen de huidige ontslagnemende regering Michel II niemand zal aansturen op verkiezingen nu. Dus als ook de socialisten, die niet lekker zitten in de peilingen, geen zin hebben in een stembusslag voor mei 2019, is de kans niet groot dat die er komt.

Noodscenario's voorbereiden

Maar toch: je weet maar nooit in de Wetstraat. Bij een aantal partijen is men toch al met een moeilijke puzzel begonnen. Want de timing van vervroegde verkiezingen is krap, mochten koning en het parlement nog voor kerstmis beslissen om die stap te zetten. Dan valt de stembusslag ergens eind januari. Maar belangrijker, dan moeten op 28 december, de laatste werkdag van het jaar, de kieslijsten binnen zijn voor alle partijen.

Die timing is een aantal partijen niet ontgaan, al wil niemand het echt luidop zeggen. Maar veel sneller dan gedacht zijn ze op elk hoofdkwartier dus aan het puzzelen: wie krijgt welke plek? Zo'n beslissingen zijn uiteraard cruciaal in de partijdynamiek. Want wie de lijst trekt, bepaalt veel: dat zijn de kopstukken van de partijen, de mensen die straks ook het vaakst aanspraak kunnen maken op een ministerpost, als die partij in een coalitie gaat. Maar evengoed maakt of kraakt zo'n lijstvorming de carrière van parlementsleden. Want de plaats op de lijst beslist in grote mate of een parlementslid de kans heeft om terug te keren naar de Kamer, of zijn of haar plannen op te bergen.

De voorzitter wikt en beschikt over loopbaan parlementsleden

Een pure machtsoefening dus, die in elke partij door de voorzitter en zijn of haar kleine entourage gemaakt wordt. Deze keer is die oefening nog extra delicaat, omdat de lijstvorming enkel federaal zou zijn. De vorige keer waren daar ook Vlaamse en Europese verkiezingen bij: dan kan je als voorzitter makkelijker puzzelen en sommige parlementsleden en ex-ministers laten doorschuiven naar anderen parlementen. Verschiet dus niet als parlementsleden deze dagen bijzonder zenuwachtig rondlopen.

Een pak partijen is wel al gevorderd met het huiswerk. Maar er blijven serieuze vragen. Voor N-VA ligt Antwerpen nog open, met een teveel aan kopstukken. Maar evengoed Oost-Vlaanderen, waar er een tekort is. CD&V zoekt dan weer een lijsttrekker in Antwerpen, de enige provincie die nog niet vast ligt. Open Vld heeft de puzzel min of meer klaar. Voor Groen, dat rekent op veel meer zetels, is het heel goed nadenken wie welke plek zou krijgen. Hetzelfde geldt voor Vlaams Belang, dat federaal een veel sterkere fractie zou moeten kunnen samenstellen. De sp.a kiest voor radicale vernieuwing, maar vooral op de lijsten van het Vlaams parlement. De sterkhouders verkassen allemaal naar het federale niveau. Bij PVDA rekent de partij op Peter Mertens om in Antwerpen eindelijk een zetel te halen.

Lees meer

Dit al gelezen?