Hoe de premier de N-VA vloerde in drie etappes

5 december 2018
© BDW

Hij vocht al jaren tegen het beeld van 'puppet on a string', van schoothondje van de N-VA. Maar in de crisis rond het VN-migratiepact lijkt de premier voorlopig aan het langste eind te trekken. In drie etappes reed hij de N-VA stevig in de vernieling: 's morgens de commissie, daarna de communicatieblunder van De Wever en co en tenslotte zijn eigen aankondiging, om te gaan naar Marrakech. De grootste coalitiepartner is gevloerd, maar verlaat voorlopig de regering niet.

Tot in de late uurtjes gisterenavond en -nacht likte de N-VA z'n wonden. De partijtop bleef er bijeen op het hoofdkwartier, een communicatie kwam er niet meer. De partij van Bart De Wever (N-VA) koos voor radiostilte. Een discipline die door iedereen gerespecteerd werd, "zelfs Theo Francken tweet niet meer", zo werd van bij de coalitiepartners schamper opgemerkt.

Vandaag om 10 uur staat de N-VA opnieuw in de spotlights: dan is het immers aan de Kamercommissie Buitenlandse Zaken om zich uit te spreken over het VN-migratieakkoord. En daarin staan Bart De Wever en co alleen: behalve Vlaams Belang en N-VA willen alle andere partijen hun goedkeuring geven.

De premier kreeg de N-VA gisteren in drie etappes in die hoek, zo is te horen. In de ochtend verliep de hoorzitting met de experts al perfect volgens plan voor de premier. Want quasi alle experts zaten op de lijn van de MR, Open Vld en CD&V: dat het pact niet bindend was, dat het binnen een internationaal systeem van multilateralisme kaderde, dat België zich al in september bij de VN had uitgesproken pro dat akkoord.

Etappe één: de Kamercommissie

Maar het was eigenlijk de Belgische diplomaat Jean-Luc Bodson, de speciale gezant voor Asiel en Migratie die het diplomatieke proces begeleidde, die in etappe één de N-VA een stevige tik uitdeelde. Want volgens Bodson had België helemaal geen fundamentele bezwaren bij de tekst, die veel harder bewerkt werd door Nederland, Denemarken en de UK. "Vanuit België waren weinig tot geen bezwaren gekomen", zo stelde hij. Lees: ook dus niet bij coalitiepartner N-VA, en ook niet bij bevoegd staatssecretaris van Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA).

Het was N-VA-voorzitter Bart De Wever zelf die later op de dag op Radio 1 moest toegeven dat daar een fout was gemaakt: zijn partij was rijkelijk laat met kritiek gekomen. Etappe één was zo voor de premier en co: inhoudelijk voelden ze het aan alsof hun gelijk bewezen was door de Kamercommissie.

Etappe twee: de 'klote campagne'

Tweede etappe kwam er met de online campagne van N-VA (zie afbeeldingen). Die kwam plots op gang van bij de Vlaams-nationalisten, op moment dat de premier en zijn coalitiepartners uitdrukkelijk hadden afgesproken geen negatieve communicatie meer te voeren. "Die campagne had evengoed van mij kunnen zijn", kraaide Filip Dewinter (Vlaams Belang) in het parlement triomfantelijk. De combinatie van beelden van vrouwen in boerka's met harde slogans, beelden die uitgerekend ook door de rechts-populistische AfD in Duitsland al eerder gebruikt werden, maakte dat de campagne door alle oppositiepartijen, maar ook door Open Vld en CD&V op walging werd onthaald.

De N-VA schoot zichzelf danig in de voet, en plots kantelde heel de zaak. "N-VA wilde het agressief en tactisch spelen, maar dat is ferm mislukt", zo stelt een regeringsbron. Binnen coalitie van de drie, MR, Open Vld en CD&V, jaagden de Vlaamse partijen de premier verder op: voorzitters Gwendolyn Rutten (Open Vld) en Wouter Beke (CD&V) lieten weten dit niet langer te pikken.

Symbolisch ook: de vicepremiers van beide Vlaamse partijen, Alexander De Croo (Open Vld) en Kris Peeters (CD&V) trokken naar de Lambermont, de ambtswoning van de premier, om daar zonder N-VA te overleggen. "Wat een klote campagne", was de korte conclusie bij de eerste minister, die de schending van de afspraken met N-VA niet langer pikte. Dat het om een menselijke fout ging, of een vergissing, geloofde men niet echt meer. "De Roover heeft z'n toestemming gegeven", zo viel bij dat groepje te horen.

Derde etappe: premier gaat naar Marrakech

Met CD&V en Open Vld die het gaspedaal verder induwden, begon de derde en finale etappe. De premier ontving nog wel Jan Jambon, z'n andere vicepremier, op een rustige manier. Maar in z'n hoofd was de beslissing genomen: hij zou naar Marrakech gaan, en daarvoor zich gaan indekken bij het parlement. Een persconferentie, tot verrassing van de N-VA, was het ideale moment om het beeld juist te zetten: een koelbloedige, vastberaden premier die de N-VA voor blok zet, dat wilde Charles Michel graag overbrengen.

Hij haalde fel uit naar de online campagne van N-VA, iets wat hij achter de schermen bij Jambon niet had gedaan. En hij kondigde aan niet naar de koning te gaan (een gerucht dat de ronde deed, aangeblazen door de RTBF), maar naar het parlement.

Daarmee deed de premier iets wat hij vier jaar lang gedisciplineerd niet had gedaan: van de zwakte van een coalitiepartner gebruik maken om een dossier er radicaal door te duwen. Maar de maat was vol. De spreidstand in zowel de communicatie van N-VA in de online campagne, maar ook de houding van de afgelopen maanden, waarbij Francken en co nooit piepten tot het te laat was, duwde hem tot die plotse aanval. "Bien joué", was het gevoel bij Open Vld en CD&V en zeker in z'n eigen MR.

Krijgt de N-VA de zwarte piet nog weg?

Vraag is nu hoe de N-VA zal reageren op de assertieve actie van de premier. Zomaar uit de regering stappen is daar niet bij: dat zou het iets te makkelijk maken voor de MR, CD&V en Open Vld. En er is de juridische discussie over wie zo'n internationale tekst kan en mag bekrachtigen: parlement of regering. De specialisten zeggen dat enkel die laatste bevoegd is. Dat betekent dat een N-VA die in de regering blijft, de goedkeuring door België van het VN-migratiepact alsnog kan tegenhouden. Maar anderzijds: in Marrakech wordt niets goedgekeurd, dat gebeurt later, in New York. Dus kan de premier perfect gaan, zo is in zijn entourage te horen.

Hoe dan ook is op 24 uur tijd de zwarte piet stevig in de richting van de N-VA opgeschoven. Bart De Wever lachte er zelf mee op Instagram: "Op de vergadering in Brussel hebben ze mij de Zwarte Piet gegeven. Het kan maar smaken ...". Grapje of niet, het is de politieke realiteit geworden.

Niet toevallig voeren de werkgevers van het VBO campagne met als boodschap dat de regering moet verder doen om de sociaal-economische hervormingen af te werken. Dat diezelfde VBO al vier jaar in het sociaal overleg nauwelijks enig lef of doorzettingsvermogen heeft getoond, doet er voor Open Vld, MR en CD&V daarbij even wat minder toe: het is een belangrijke steun op dit moment, tégen de N-VA in.

De bal ligt nu in het kamp van De Wever en co. Ten gronde is er het geloof bij N-VA dat een campagne over migratie nog steeds gewonnen kan worden, ook al was de schade gisteren groot, na de blunder met de online campagne. De vraag is nu hoe de N-VA op een elegante manier de zwartepiet bij iemand anders krijgt. Dat spel kan nog wel even duren: een harde deadline is er niet bij deze crisis. Zelfs een premier die naar Marrakech trekt, is daarbij niet meer het ultieme moment: dat ligt eerder in New York, bij de goedkeuring van de tekst begin januari.

Lees meer

Dit al gelezen?