© epa

Premier komt met verzoeningsvoorstel migratiepact, vraag is of het nog niet te laat is

2 december 2018

Premier Charles Michel (MR) doet een voorstel aan de regering, na overleg met zijn Europese collega's. Dat is de officiële communicatie van bij de eerste minister, die probeert om maandagavond een verzoeningsvoorstel op tafel te leggen: hij wil bij het VN-verdrag een stemverklaring toevoegen en de kern overtuigen.  Maar het is zeer de vraag of de N-VA daar nog in wil en kan meegaan.

De premier gaat dus "een voorstel doen", aan z'n coalitiepartners via de vicepremiers in de kern: Kris Peeters voor CD&V, Didier Reynders voor z'n eigen MR, Alexander De Croo voor Open Vld, en Jan Jambon voor N-VA. De Croo komt speciaal vroeger terug uit Zuid-Afrika, om de politieke crisis morgen vroeg mee te maken, eerst op z'n partijbureau en daarna dus op die cruciale vergadering van het kernkabinet.

Maar het is Jan Jambon (N-VA) die de verpletterende rol zal spelen, als er al een moet gespeeld worden morgen. Want het moge duidelijk zijn: de N-VA zit niet op de lijn van de andere regeringspartners. Grote splinterbom is een VN-verdrag: eigenlijk ongezien in de Belgische politieke geschiedenis dat een regering zou vallen over een buitenlands thema.

Anderzijds: zo buitenlands is het VN-migratiepact uiteindelijk niet, het draait natuurlijk ook vooral om het binnenlandse thema 'veiligheid en migratie', een domein dat de N-VA zeer fors geclaimd heeft de afgelopen vier jaar. En daar zit hem net de essentie van de zaak. Voor de N-VA gold vier jaar lang de deal tussen hen en de premier dat dit thema gegund werd aan Bart De Wever en co, terwijl de premier zich helemaal mocht en kon profileren op het sociaal-economische. De 'jobs, jobs, jobs', weet u nog?

Al eind vorig jaar brak de veer tussen de premier en de N-VA

Alleen, bij N-VA voelen ze de offensieve houding van de MR de afgelopen weken in het dossier van het VN-migratiepact als het doorbreken van die impliciete opdeling van domeinen. Om goed te begrijpen hoe diep het zit, moet men terug naar vorig jaar. Al eind 2017 'brak' er iets tussen de N-VA en de premier, toen die laatste hun kroonprins Theo Francken (N-VA) keihard in de wind zette op het dossier van Soedan. De staatssecretaris van Asiel en Migratie kreeg toen niet de nodige ruggesteun vanuit de Zestien, zo voelden velen bij de top van de N-VA dat aan. Het was maar omdat partijvoorzitter Bart De Wever zich vol ging zetten voor Francken, dat die niet moest opstappen.

In diezelfde periode werd een scenario van vervroegde verkiezingen binnen de N-VA serieus overwogen. Maar de beslissing werd genomen om verder te gaan, en die werd 'loyaal' uitgevoerd, in hoofde van de N-VA. Tot plots in september het VN-migratiepact opduikt, en de premier opnieuw, in het spoor van z'n liberale vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) zich behoorlijk onbuigzaam opstelt op het voor de N-VA zo gevoelige dossier. Dat dan uitgerekend de Franse president Emmanuel Macron in Brussel komt dicteren dat België dat pact moet tekenen, valt bijzonder zwaar bij De Wever en co. De N-VA-voorzitter besluit na een unaniem partijbureau vol gas te geven, en fractieleider Peter De Roover doet in de Kamer de rest.

Het probleem van MR: 'schoothondje van de N-VA'?

De premier kampt natuurlijk met het beeld van 'puppet on a string', van de Franstalige die naar de pijpen moet dansen van de N-VA. In Franstalig België is dat z'n zwakke plek, de enige kritiek die écht aankomt. Maar bij N-VA voelen ze het alsof zij nu de prijs moeten betalen, en dan uitgerekend op 'hun' domein.

Dat duidt meteen goed waarom er zo weinig bereidheid is om te bewegen bij N-VA. "Moeten we ons laten beschadigen op 'ons' thema, terwijl de premier al van vorig jaar en de Soedan-crisis weet dat de N-VA niet bereid is daarop te plooien?", is het sentiment bij de Vlaams-nationalisten. Anderzijds geldt voor de MR dat ze gewoon een pak meer in het centrum zit dan de N-VA: de oude FDF-kiezers, die vroeger bij hen zaten, willen gewoon meer een humaan beleid. En Theo Francken is voor hen de baarlijke duivel.

Onderliggend is er een belangrijke redenering bij de N-VA: op het sociaal-economische palmares van deze regering valt geen verkiezing te winnen. Niet dat het zo slecht is, de cijfers vallen behoorlijk mee. Maar zonder begroting in evenwicht, zonder te grote daling van de fiscale druk, blijft het wringen. En er is de oude les dat eigenlijk quasi nooit op sociaal-economische bilans wordt gewonnen: als het sociaal-economisch moet zijn, gaat het over angst, over mensen die bang zijn hun pensioen of uitkering te verliezen. Op een 'positieve' manier sociaal-economisch winnen, is veel moeilijker.

Overigens bewees ook Donald Trump dat in de tussentijdse verkiezingen in de VS. Daar redde hij nog min of meer de meubelen, door radicaal op migratie en identiteit te gaan, eerder dan z'n toch sterk economisch bilan te verdedigen.

De wederzijdse frustratie van een aflopend huwelijk

Zo komt premier Michel met een kernkabinet dat een dodelijke cocktail voor zich uit heeft staan: een crisis op het thema dat de N-VA zich niet laat stelen, tegenover een premier die niet wil of kan plooien. De onderliggende frustratie zit zeer diep. Het gespin over "Jambon die niet op de lijn zit van Francken", is men kotsbeu bij de Vlaams-nationalisten: niemand van de verschillende strekkingen binnen de partij wil zich het thema 'migratie en veiligheid' laten afsnoepen.

En de frustratie over de ministeriële incompetentie van de MR, dit weekend nog met Marie-Christine Marghem (MR), de federale minister van Energie, die mee gaat betogen over het klimaat en daarbij frontaal de Vlaamse regering aanvalt omdat "zij niets willen doen", is symptomatisch. Of net zo goed de prestatie van Daniël Bacquelaine, de minister van Pensioenen, die een cruciaal dossier in de ogen van de N-VA letterlijk 'verknoeide'.

Bij de Franstalige liberalen geldt het omgekeerde. Zij staken hun nek uit vier jaar geleden, incasseerden veel, om dan op het einde van de rit zo hun kopman Michel te laten beschadigen door Francken? Met die conclusie valt voor de MR evenmin te leven, wat de felle reacties vanuit de partij verklaart naar N-VA toe.

Vraag is of het te lijmen is. Wat Jambon wel naar de kern brengt, is een goede menselijke relatie met de premier en zelfs met de andere vicepremiers. Niemand heeft op het einde van de rit iets te winnen bij de val van deze ploeg, op enkele maanden van de finish. Maar een oplossing zal toch bijzonder creatief moeten zijn, wil de kern maandagavond met witte rook komen. Eerder is te verwachten dat de crisis nog aansleept tot en met 10 december, de dag waarop de premier al dan niet met een meerderheid in de Kamer naar Marrakesh trekt, of diplomatisch thuis blijft.

Lees meer

Dit al gelezen?