© getty

Kritische denkers zijn een probleem voor populisten: Orbán sluit nu ook de enige nog echt vrije universiteit in Hongarije

1 december 2018

De Hongaarse populistische leider Viktor Orbán haalt opnieuw een slag thuis: de prestigieuze Centraal Europese Universiteit (CEU) in Hongarije verdwijnt. In een land dat steeds verder weg komt te staan van de democratische grondbeginselen zijn kritische denkers immers een probleem.

De internationale universiteit werd in 1991 opgericht door de Amerikaans-Hongaarse zakenman en filantroop George Soros met als doel nieuwe democratieën in Oost-Europa te stimuleren. Studenten uit landen als Polen, Slowakije, Roemenië en Oekraïne konden met beurzen studeren aan een universiteit die z'n tijd flink vooruit was in die regio.

Het doel was de voormalig Oostbloklanden te ondersteunen in de transitie van gesloten samenlevingen naar open democratische landen. De studenten konden met de kennis en vaardigheden die ze aan de CEU opdeden, terugkeren naar hun landen om daar de jonge democratieën helpen te ontwikkelen.

In de afgelopen twee jaar was duidelijk geworden dat Hongarije af wil van de universiteit. Volgens decaan Eva Fodor leidt CEU de "waakhonden van de democratie" op, en wordt dat gezien als een bedreiging voor premier Orbán's macht. "Goede universiteiten leiden kritische denkers op. Maar in een land dat steeds meer de richting op gaat van een autoritaire staat en steeds verder weg komt te staan van de democratische grondbeginselen, daar zijn kritische denkers een probleem", zegt ze.

Nieuwe wet

De CEU specialiseert zich in sociale en politieke wetenschappen. Ze groeide het uit tot één van de beste universiteiten in Midden- en Oost-Europa. Studenten krijgen Amerikaanse diploma's die wereldwijd worden erkend. Het meest onder vuur liggen masters als nationalisme-studies en gender-studies en programma's die vluchtelingen en asielzoekers studiebeurzen geven.

De reden achter het ophanden zijnde vertrek is een wijziging in de wet op het hoger onderwijs, die in april 2017 werd doorgevoerd. De wetswijziging schrijf voor dat een onderwijsinstelling die financiering ontvangt uit het buitenland, ook een vestiging in het land moet hebben waar het geld vandaan komt.

Toen deze wet werd goedgekeurd door het parlement, waar Orbáns partij een grote meerderheid heeft, twijfelden weinig mensen eraan dat het een directe aanval was op de CEU, namelijk de enige onderwijsinstelling zonder vestiging in het thuisland.

Staatsvijand

Datzelfde jaar begon de regering een venijnige mediacampagne tegen CEU-oprichter miljardair en filantroop George Soros. Viktor Orbán spreekt over Soros als de grootste vijand van de staat. Als een gevaar voor de conservatieve en traditionele manier van denken die hij voor de Hongaren voor ogen heeft.

Een aantal van Orbáns partijgenoten hebben in het verleden aan CEU gestudeerd en Orbán zelf ontving als jonge student een beurs van Soros' Open Society Foundation om in Engeland te studeren.

"Dit zal de eerste keer zijn dat in de Europese Unie een universiteit moet sluiten die decennia lang volwaardig legaal was," zegt decaan Eva Fodor. "Dat is gevaarlijk. Want als het hier kan gebeuren, kan het ook elders in Europa gebeuren."

"Hysterisch"

De regering heeft de noodkreet van de CEU "hysterisch" genoemd in een verklaring eerder deze week. Volgens de minster van Buitenlandse Zaken voldoet de universiteit nog steeds niet aan de voorwaarden om te kunnen blijven. De CEU zocht in het afgelopen jaar naar een oplossing, opende een afdeling in de staat New York, waarmee de instelling aan de nieuwe wet zegt te voldoen.

"We voldoen inmiddels aan alle regels", aldus Fodor. "Het is nu aan de regering om die laatste handtekening te zetten, maar ze weigeren dat te doen. Dat zegt ons dat deze regering wil dat onze universiteit het land verlaat."

De regerende partij van premier Orbán is de afgelopen jaren veel in opspraak vanwege schendingen van Europese democratische beginselen. Vooral zijn rigide beleid ten opzichte van migranten en de afbraak van de vrije pers zijn onderwerpen van kritiek. Er heerst in Hongarije grootschalige corruptie, er is geen onafhankelijke rechtspraak meer. In het land is sprake van een systematische bedreiging van de democratie en de rechtstaat concludeerde een speciale werkgroep van het Europees Parlement.

Lees meer

Dit al gelezen?