© Netflix

Serie om dit weekend te bingewatchen: 'Maniac', de reeks met Jonah Hill en Emma Stone die zich niet in een hokje laat stoppen

29 september 2018

Eén van de meest geanticipeerde televisiereeksen van dit najaar was ‘Maniac’. De verwachtingen waren hoog, want niet alleen werden Emma Stone en Jonah Hill daarin voor het eerst met elkaar verenigd sinds de cultfilm ‘Superbad’ (2007), het was ook de eerste regie van ‘True Detective-bedenker Cary Joji Fukunaga sinds de Netflix-film ‘Beasts Of No Nation’ in 2015. ‘Maniac’ is een heerlijk ontregelende reeks geworden die perfect toont want televisie anno 2018 kan zijn: grenzeloos.

De hoofdpersonages in Maniac zijn Owen Milgrim (Jonah Hill) en Annie Landsberg (Emma Stone). De twee komen met elkaar in contact omdat ze beide meedoen aan een medisch experiment waarin een bepaald medicijn getest wordt dat mentale afwijkingen – door een psychische kwetsbaarheid of een liefdesbreuk – zou moeten kunnen doen genezen. Owen doet mee voor het geld – het is een risicovol experiment en dus levert het veel geld op – omdat hij in een appartement woont waar hij eigenlijk het geld niet voor heeft en niet bij zijn familie wil gaan aankloppen voor geld of een baan.

Annie van haar kant heeft zo haar eigen redenen om mee te doen. Ze is verslaafd aan de A-pil van het medicijn dat getest wordt omdat het haar diepste trauma doet herbeleven en zij vindt dat ze niet het recht heeft om verder te gaan met haar leven. De reeks krijgt haar structuur door de opdeling in het medisch experiment: de A-pil doet je je zwaarste trauma herbeleven, de B-pil geeft je een aantal reflecties die je afweermechanismen moeten verzwakken en de C-pil, die je uiteindelijk moet genezen van je trauma’s.

© Netflix

Maniac wordt lovend ontvangen. En terecht. De reeks is losjes gebaseerd op een Noors origineel met dezelfde naam uit 2014 en speelt zich af in een onbestemde toekomst. Een vreemde toekomst, want hoewel we kleine robotjes zien rondrijden die de straten proper houden, zijn de computers die gebruikt worden in de reeks eerder ouderwets, zien we beeldschermen met weinig kleuren en beeldbuizen die zo groot zijn als in de jaren 80.

De toekomst is niet te benijden, zoveel is zeker. Er bestaan allerlei diensten waarvan we Black Mirror-gewijs wel zouden kunnen vermoeden dat ze er ooit in de toekomst zitten aan te komen, maar die gelukkig nog geen realiteit zijn. Zo kan je neppe vrienden inhuren met wie je een uitstap kan maken terwijl beide partijen doen alsof ze elkaar al jarenlang kennen. Minder echte en dus voor veel mensen meer veilige contacten. En je kan geld verdienen door je gezicht te verkopen voor reclame of door advertenties te bekijken bij Ad-Buddies, mensen die naast je komen zitten om je reclame te doen kijken. Hoe meer advertenties je bekijkt, hoe meer geld je krijgt.

Het is jammer dat deze versie van de toekomst niet meer aandacht krijgt, want na de eerste twee afleveringen wordt er volledig gefocust op het experiment.

Drie personages om te zien:

1. Owen Milgrim (Jonah Hill)

Net als in The Wolf Of Wall Street toont Jonah Hill hier wat voor groot acteur hij kan zijn wanneer hij meer doet dan zomaar een willekeurige lolbroek spelen. Hill maakt indruk als de ingetogen introverte Owen Milgrim die al jaren psychosegevoelig en schizofreen is en daardoor nog steeds zijn leven niet helemaal op orde heeft.

Zijn vader biedt hem een job in het familiebedrijf aan, of geld om zijn appartement te betalen, maar Owen wil wat hij heeft op eigen kracht behalen, zelfs als dat wil zeggen dat hij daarvoor aan risicovolle medische experimenten moet deelnemen. En hoewel zijn vader zijn best doet om hem de familie in te trekken lijdt het geen twijfel dat hij daar het buitenbeentje is. De underachiever. Zo is er een groot familieportret geschilderd en hangt zijn fotootje in mini-vorm daar net naast. Want, zo luidt de uitleg dan, de schilder had geen tijd meer om hem er ook nog bij te schilderen. Beeld je het gevoel maar eens in.

Owen denkt dat hij op een missie is. Of wil dat denken. Hij denkt dat hij de wereld zal redden en dat hij daarvoor op het juiste moment een signaal zal ontvangen. In Annie vindt hij dat signaal omdat hij haar gezicht al eerder heeft opgemerkt. Als hij haar dus ook ziet zitten in de wachtzaal bij het farmaceutische bedrijf denkt hij meteen dat dat geen toeval kan zijn.

Vanaf dat moment probeert hij contact te leggen met Annie. Zoals hij het zelf zegt in E6: “Ik raak geobsedeerd door mensen. Ik begin ze overal te zien. Het is maar één keer uit de hand gelopen, maar het gebeurt regelmatig.” Wanneer zij hem een logische rationele verklaring geeft voor alles wat Owen als een toevalligheid zag laat hij los. En wanneer Annie contact zoekt wanneer blijkt dat hun reflecties in het experiment zich met elkaar verbinden is hij degene die zich liever afsluit.

2. Annie Landsberg (Emma Stone)

Het leven van Annie draait meer om haar zus dan om zichzelf. Sinds ze vijf jaar geleden betrokken was in een verkeersongeval dat het leven kostte aan haar zus worstelt Annie met een knoert van een schuldgevoel. Ze torst het verleden mee en ontzegt zichzelf daarmee het recht op een toekomst.

Ook in de reflecties komt altijd dat aspect terug: Annie die haar zus wil beschermen. Wanneer ze een treffende anekdote vertelt over haar ouders en hoe ze haar vader helemaal en alleen snikkend in een auto terugvond waarna ze zegt dat ze op dat moment wist dat haar moeder ofwel dood ofwel voor altijd verdwenen was, blijkt die achteraf compleet verzonnen. Hoewel ze zelf wel heel erg overtuigd is van de echtheid ervan. Ook daarover gaat Maniac, over hoe makkelijk ons geheugen ons kan bedriegen.

Emma Stone doet het geweldig. De ene keer als verpleegster/echtgenote in een jaren 80-setting, de andere keer als een femme fatale in een film noir-setting en zelfs als elf in een Lord Of The Rings-setting. En daarbij is er altijd één terugkerend fenomeen: ze vlucht en laat de ander als het er echt op aankomt in de steek.

3. GRTA (Sally Field)

En het derde personage waar ons hart naartoe gaat is GRTA en GRTA is een computer. Wanneer dr. Muramoto (Rome Kanda) sterft wordt GRTA depressief waardoor de verloop van het experiment een stuk onvoorspelbaarder wordt. Een computer met emoties en een eigen wil, het doet erg sterk denken aan de HAL 9000 uit 2001: A Space Odyssey, met dat verschil dat GRTA niet opstandig is, maar depressief door het verlies van een dierbare. Ze wil op zoek naar haar echte zelf en beseft op het moment dat ze de vraag stelt nog niet hoe onmogelijk dat is.

Wanneer zij weent, doen wij dat innerlijk ook een beetje.

Waarom kijken?

Maniac is een reeks met een begin en een einde. Ze zet dus niet in op een gigantische cliffhanger die je reikhalzend zal doen uitkijken naar het tweede seizoen. Sterker nog: dat tweede seizoen zal er nooit komen. Maniac was altijd een idee voor één seizoen en daar is het ook naar gemaakt. Showrunner Patrick Somerville heeft dan ook al geen misverstand laten verstaan over de komst van een eventuele tweede seizoen: dat komt er niet. Ook regisseur Cary Joki Fukunaga die alle afleveringen heeft geregisseerd heeft overigens al laten weten dat hij sowieso niet zal terugkeren als er toch ooit een tweede seizoen zal worden gemaakt. Zonder de sleutelfiguren is het dan ook erg onwaarschijnlijk dat dat er ooit zal komen.

Maniac is in het begin een moeilijke reeks omdat ze regelmatig wisselt van look en van genre en toch klikt het allemaal uiteindelijk wel in elkaar. In de eerste twee afleveringen krijgen we een achtergrond mee van de twee hoofdpersonages, eerst van Owen, daarna van Annie. In de derde aflevering zijn we in het farmaceutisch bedrijf, in de vierde aflevering in de fantasie van Owen en Annie. Enzovoort enzoverder. En dus bevinden we ons de ene veertig minuten in een verleden. De volgende veertig minuten in een heden. En nog eens veertig minuten later in een onbestaande fantasiewereld. Verwarrend inderdaad, maar ook interessant en rijk.

De kijker wordt niet onderschat

Wat ons vooral doet innemen voor Maniac is dat het een reeks is die de kijker niet onderschat. In de afleveringen waarin we in het hoofd zitten van Annie en Owen (of Annie of Owen, later in de reeks) wordt dat niet als dusdanig aangegeven. Er wordt meestal ook niet geschakeld tussen fantasie en realiteit om de kijker een houvast te geven. Nee, vogel het zelf maar uit. Het leuke aan Maniac is dus dat je nooit op voorhand weet wat je te wachten staat als je weer een nieuwe aflevering start. De verrassing blijft, van begin tot eind, en de bewondering voor het creatieve team van deze reeks blijft alleen maar groeien.

Emma Stone en Jonah Hill spelen de rol van hun leven en elkanders tegengestelde. Owen wantrouwig, teruggetrokken, stil en voorzichtig. Annie luid en onstuimig. En toch begrijpen de twee elkaar, lijken ze elkaar steeds weer te vinden omdat ze beide gebukt gaan onder een trauma. Opvallend daarbij is dat Owen en Annie in elkanders fantasie opduiken. In een briljante aflevering die draait rond de diefstal van een maki (E04) zijn ze een echtpaar in een jaren 80-setting, daarna zitten ze samen in een Lord Of The Rings-achtige setting of in een landhuis in de jaren 40 waar ze samen een mysterieus hoofdstuk uit Don Quichote willen ontvreemden.

Maniac laat zich moeilijk in een hokje stoppen” lezen we dan hier en daar, maar laat dat nu precies de bedoeling zijn. Maniac laat zich niet in een hokje plaatsen. Onze fantasie is ongrijpbaar en onbegrijpelijk en het menselijk brein laat zich niet sturen.

Daarnaast is de kritiek op het ontwikkelen van medicijnen subtiel verweven in deze reeks. De proefpersonen die deelnemen aan het experiment worden geleefd. Ze krijgen één mini-capsule waarin ze kunnen zitten en slapen. Ze mogen daar niet uit zonder toestemming. Ze moeten hun bord vol kunstmatig eten verplicht opeten. En – de basis van het experiment – ze worden verplicht om hun grootste trauma’s te herbeleven. Wanneer één proefpersoon “Dit is onetisch!” roept, zegt één van de begeleiders droogweg “Je hebt ervoor getekend.”


In een andere aflevering worden vragen gesteld bij het (on)belang van het krijgen van een diagnose. Interessant daarbij is ook dokter James K. Mantleray (Justin Theroux) die zelf in een verleden verwijderd is van het experiment omdat hij een psychische kwetsbaarheid had. Hij is de zoon van een wereldberoemde therapeute (Sally Field) van wie hij al jarenlang vervreemd is. Het is hij die met het idee kwam om een medicijn te bedenken om iedereen gezond te maken, therapie overbodig te maken en zo dus zijn moeder stokken in de wielen te steken.

Dat alles maakt Maniac tot een diepzinnige reeks over mensen die nooit hun pad en hun doel gevonden hebben in het leven.Die blijven zoeken naar datgene dat hen "beter" en "normaal" kan maken. Normaal zijn, dat is alles wat Owen en Annie willen, ook al weet niemand wat dat nu precies is. En soms pakt de reeks je onverwacht koud. Wanneer Owen in E6 zegt “Het is niet dat ik ziek ben. Het probleem is dat ik er niet toe doe” dan kan je eigenlijk alleen maar even pauzeren om dat moment op je in te laten werken.

Dat Maniac over de tien afleveringen heen afwisselend spannend, ontroerend, komisch en ontregelend is, maakt de verschillende genres waarin je gedropt wordt op een bepaalde manier zelfs logisch aandoen. Maar boven alles is Maniac typerend voor wat televisie kan zijn in 2018: grenzeloos. Want de kijker hoeft niet langer onderschat te worden.

Maniac schopte het zelfs tot onze lijst met de 50 beste series op Netflix. Kijk hier welke andere reeksen nog op die lijst staan!

Lees meer

Dit al gelezen?