Econoom Tim Harford over toekomst technologie en AI op de SuperNova-conventie: “We moeten ook dingen zelf blijven doen”

27 september 2018

BBC-journalist en gerenommeerd econoom Tim Harford was de eerste spreker op de SuperNova tech-conventie in Antwerpen. Hij sprak over de toekomst van technologie en de perceptieproblemen waar het grote publiek vaak mee kampt. Ook is Harford niet bezorgd dat AI (Artificial Intelligence) de baas gaat spelen over mensen, tenzij we dat toelaten.

Tim Harford werd wereldberoemd dankzij zijn bestseller The Undercover Economist. Dat gaat over de kracht van globalisering. Niemand wou zijn schrijfsel aanvankelijk publiceren. In de periode, waarin hij wanhopig op zoek was naar een uitgever, bezocht hij een vriend in Antwerpen en op diens balkon kwam hij tot de conclusie dat er eigenlijk twee grote perceptieproblemen zijn als het op technologie en het succes van innovatie aankomt.

(Meer over de Japanse professor met levensechte robotkloon van zichzelf lees je hier.)

Betaaltelefoon in de 'toekomst'

Om zijn visie te illustreren, haalt Harford een personage uit de film Blade Runner (1982) aan, namelijk Rachel, een mooie vrouw die verleidelijk van haar sigaret trekt. Alleen is Rachel helemaal geen échte vrouw, maar een superrealistische robot. Ze was zo gesofisticeerd ontworpen dat men haar niet kon onderscheiden van de 'gewone' mensen. Ze had zelfs 'menselijke' herinneringen in haar synthetisch brein. Dat was de toekomstvisie die men in die tijd op robots had. De hoofdrolspeler, Rick Deckard, had de taak om haar te vernietigen, maar in plaats daarvan werd hij verliefd op de robot. Hij besloot om haar om date te vragen. Hoe? Rick Deckard stopte muntstukken in een automaat in een café om haar met een betaaltelefoon te bellen. “Dat maakt het net zo interessant en speciaal”, stelt Harford. “Dat was de visie die men toen had op telefoongesprekken.”

Twee belangrijke fouten

Harford ziet twee belangrijke fouten als we nadenken over (de toekomst van) technologie en innovatie. Zo focussen we volgens hem veel te vaak het meest op de eerder fantastische en tot de verbeelding sprekende innovaties, zoals de AI-technologie van Rachel.

Hetzelfde probleem ziet hij als we terug in de tijd kijken. Als we aan oude boeken denken, focussen we vooral op de mooie illustraties en kalligrafie. Maar Harford hamert erop dat we ook het papier zelf moeten waarderen als innovatie. “Als je in die tijd 4.000 bijbels uit perkament wou vervaardigen, dan moest je een half miljoen schapen doden”, stelt hij. “Met papier werd de massaproductie van boeken mogelijk. Dat heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat Gutenberg de drukpers uitvond. Dat hebben we allemaal te danken aan de popularisering van papier in die tijd. Zonder papier is er dus geen drukpers.”

'Toiletpapierprincipe'

Harford spreekt van het "toiletpapierprincipe": “Als de technologie goedkoop genoeg is om je achterste mee af te vegen, dan is het goedkoop genoeg om de wereld te veranderen. Hij wijst erop dat papier duizenden jaren geleden al gebruikt werd in China, maar dat het de wereld pas veranderd heeft eens het zo goedkoop werd.

Harford trekt ook de analogie met de ‘ikeasation of solar power’ of het steeds goedkoper worden van zonne-energie, dat in zijn beginjaren haast onbetaalbaar was. Hetzelfde geldt volgens Harford voor containers, die uitgevonden zijn in de jaren 1850, maar pas op grote schaal gebruikt worden sinds de jaren 1950.

Sociale veranderingen

Bovendien houden we volgens Harford veel te weinig rekening met sociale veranderingen als we nadenken over toekomstige technologie. Er wordt geen rekening mee gehouden dat alle andere dingen ook veranderen als de technologie ver vooruitgaat. Daarbij haalt hij het voorbeeld van de betaaltelefoon in een café aan.

Ook verwijst Harford naar een filmpje uit 1968 dat de toekomst van de werkplaats voorspelde. We zien een man in een hoge functie die door onderdanige vrouwen aangegaapt wordt en alleen in een kantoor vol papieren gaat zitten, waarin de kasten bewegen op het commando van een afstandsbediening. Er zijn nergens computers te zien.

Harford stelt dat “technologie haar omgeving moet veranderen”: “Als je herorganiseert, én investeert in technologie, dan zal er pas winst zijn. Je moet je focussen op wat goedkoop is of op wat in de toekomst goedkoop zal zijn. Dat zijn de zaken die de wereld pas écht veranderen. Het gebeurt niet opeens, as we speak wordt taak per taak nu geautomatiseerd.

Bedreiging Articifial Intelligence?

Harford geeft ook aan dat hij niet echt een pessimist is als het op AI aankomt. Zo vreest hij niet dat er “een supercomputer komt die de wereld overneemt en ons doodt.

Hij maakt zich echter zorgen over andere soort AI. Harford laat een afbeelding zien van een vrouw met een hoofdtelefoon op in een magazijn. Het probleem volgens hem: de vrouw heeft een AI-stem in haar hoofd die haar vertelt wat ze moet doen. In plaats van te zeggen “18 stuks” te zeggen, zegt de robotstem “5 stukken en nog eens 5 stukken en nog eens 5 stukken en 3 stukken”.

Harford vindt het geen goed idee om overdreven veel zaken uit handen te geven aan AI. “AI kan bijvoorbeeld niet automatisch zien, weet niet hoe hard moet drukken bijvoorbeeld als iets vastneemt”, stelt hij. “De vrouw in het magazijn moet niet langer nadenken, de hoofdtelefoon doet dat. Het enige wat nodig is, zijn de ogen en handen van de vrouw.” Harford raadt ons aan om dat te onthouden als we bezig zijn met technologie. “Soms kan technologie helpen, maar ons ook minder machtig maken.”

Meer over Tim Harford te weten komen? Hier vind je de vele boeken die hij geschreven heeft!

Lees meer

Dit al gelezen?