© epa

Het gewaagd manoeuvre van Tom Van Grieken (Vlaams Belang): N-VA terugpakken via het linkerrijvak

14 februari 2018

Vlaams Belang gokt voluit: niet langs rechts, maar langs links is de grote vijand N-VA te pakken. Met een campagne om zich als 'sociale volkspartij' te zetten probeert voorzitter Tom Van Grieken (Vlaams Belang) terrein terug te winnen op de grote rivaal. Bij N-VA zijn ze gevoelig voor die "te harde, rechtse koers" als beeldvorming. Alleen: kan Vlaams Belang zo'n campagne volhouden, en zelfs als dat lukt, aan wie dreigen Bart De Wever en co dan te verliezen? 

Het gebeurt niet vaak in de Wetstraat, maar soms scoort John Crombez (sp.a) een zuivere goal. De sp.a-voorzitter zette eind januari het pensioendebat even op scherp. Hij kwam op z'n nieuwjaarsreceptie met het idee van een minimumpensioen voor iedereen op 1.500 euro. Duidelijke taal, een helder voorstel. De hoogste pensioenen zouden bevroren worden, waardoor de maatregel zichzelf zou betalen. Een beetje meer gelijkheid, nieuw socialisme noemde Crombez het.

Opvallend was vooral dat N-VA zich genoodzaakt voelde om te volgen. N-VA-kamerlid en pensioenspecialist Jan Spooren, nu niet bepaald een linkse jongen, werd vooruit gestuurd om het blijde nieuws te melden. "Wij vinden het sp.a-voorstel een goed idee", zo verklaarde de N-VA. Dat zinnetje uit de mond van een Vlaams-nationalist, het moet een eeuwigheid geleden geweest zijn.

Maar bij de N-VA voelen ze al langer dat het dossier van 'pensioenen' een kwetsbare plek is voor de partij. Regelmatig pleit voorzitter Bart De Wever (N-VA) voor een verdere sanering van de sociale zekerheid, om "het land op orde" te zetten. N-VA dringt als enige regeringspartij daar steeds op aan. Maar tegelijk is er dus de angst om als "te hardvochtig" weggezet te worden.

De sociale flank in de campagne van 2014

Die angst doet denken aan de campagne van 2014, waarin in laatste rechte lijn commotie ontstond over een voorstel van Liesbeth Homans (N-VA), toen één van de kopstukken. Zij pleitte ervoor om steuntrekkers die een huis bezitten niet langer die steun te geven. Dat voorstel scoorde erg negatief bij veel kiezers die twijfelden over N-VA, en vooral CD&V sprong toen heel hard in die opening. Met een stevige campagne, waarbij op de angst voor het hardere sociaal programma van N-VA werd gespeeld, haalde CD&V toen mogelijks nog een paar procenten terug van N-VA. Daar moest De Wever zelf alle zeilen bijzetten om het beeld te keren.

Om maar te zeggen: er is wel degelijk een kwetsbare flank bij N-VA op links. Bij Vlaams Belang maken ze die analyse ook, en wagen ze de sprong. Met een nieuwe campagne, 'een hart voor onze mensen' wil Vlaams Belang de 'sociale volkspartij' zijn: "Links heeft onbetaalbare open grenzen, rechts heeft een neoliberaal discours dat mensen armer maakt. Wij zijn een sociale volkspartij", zegt voorzitter Tom Van Grieken.

Het discour gaat uiteraard nog steeds over migratie, die volgens hen 7 miljard per jaar kost. "En dat geld kan naar pensioenen en het kindergeld vloeien." Maar er is dus ook kritiek op het economisch beleid van de huidige centrumrechtse regering. "Voor een steeds grotere groep in moeilijkheden in onze samenleving klinkt het tromgeroffel vanop de regeringsbanken erg bitter. Als sociale volksnationalisten vinden we dat onaanvaardbaar."

Kopstukken als Francken en Jambon houden de deur op slot

Vraag is of dergelijke aanpak kan lukken. Vlaams Belang probeert al jaren die aansluiting te maken: het organiseert sinds jaar en dag bijvoorbeeld een alternatieve '1 mei'-viering, omdat het net zo goed als socialisten of communisten de partij van de 'werkende man' wil zijn. En een deel van de laagopgeleide, sociaal-economisch zwakkere kiezers stapten wel degelijk over van socialisten naar Vlaams Belang.

Maar die vijver lijkt al veel langer terug leeggelopen. In elke peiling en kiesonderzoek komt het fenomeen van communicerende vaten tussen N-VA en Vlaams Belang terug: een pak van de proteststemmen en ontevreden rechtse kiezers is al een tijdje bij N-VA terecht gekomen. Kopstukken als Theo Francken (N-VA) en Jan Jambon (N-VA) houden ze daar stevig vast.

Vlaams Belang heeft daar alles behalve een coherent antwoord op. Oud-kopstuk Filip Dewinter, die er maar niet in slaagt plaats te ruimen voor de nieuwe garde onder leiding van Van Grieken, blijft steeds terugkomen met aanvallen op moslims en uitstapjes naar Syrië. De prikken in de Kamer vanuit de Vlaams Belang-oppositie komen ook systematisch op rechts, of op de Vlaamse flank: de N-VA die als establishment-partij haar principes verraden heeft. Of Francken "die de migratiekraan mee openzet": dat is hoe Dewinter z'n aanvallen uitvoert.

Van Grieken gokt: maar kan hij z'n partij genoeg discipline opleggen?

In het Vlaams parlement is de oppositie van Vlaams Belang dan weer wat 'klassiek' Vlaamser: het gaat vooral over de geloofwaardigheid van het Vlaams-nationale programma van N-VA. Om maar te zeggen, echt een goed geoliede machine is de Vlaams Belang-oppositie niet. Zo lukte het voor Van Grieken en co niet om een nauwe samenwerking op te zetten met Hendrik Vuye en Veerle Wouters, twee dissidenten bij N-VA die zich afscheurden. Een technische fractie samen had beiden vooruit geholpen, maar het water bleek veel te diep.

In die zin is de keuze van Van Grieken nu zeer verrassend: hij opent een heel nieuw offensief. N-VA slaagt er, ondanks meer dan drie jaar federaal beleid, met veel water bij de wijn, met geen enkele communautaire verandering, nog steeds in om die protestkiezers te houden. En toch gaat Van Grieken daar niet peuteren, maar eerder in de angst voor de sociale agenda.

Daarbij duikt een dubbele vraag op. Ten eerste: kan Vlaams Belang, in haar verdeelde slagorde en met vrije vogels als Dewinter, voldoende discipline aanhouden om die boodschap langs links systematisch en herkenbaar te herhalen, zonder dat er andere ruis tussenkomt? En ten tweede: zelfs als die boodschap aankomt, profiteert de partij daar dan van, of duwt het eerder N-VA kiezers in de richting van de 'originele' linkse partijen? Aan Van Grieken om te bewijzen dat hij beide uitdagingen positief kan afronden. Van een stevige opgave gesproken.

Lees meer

Dit al gelezen?