© istock

Waarom meertaligheid in de klas misschien toch niet zo'n slecht idee is

7 december 2017

Toen de onderwijskoepel GO! vorige week aankondigde dat kinderen met een andere moedertaal niet langer enkel Nederlands moeten praten op school, kwam er een storm van kritiek. Er werd vooral gewezen op het belang van het Nederlands, maar minister van Onderwijs Crevits (CD&V) verzekerde dat de onderwijstaal het Nederlands blijft en dat deze maatregel het enthousiasme om onze taal te leren net zou bevorderen. Maar klopt dat wel? En meertalig onderwijs, wérkt dat eigenlijk?

Anderstaligen moeten in de klas en op de speelplaats hun moedertaal kunnen spreken, stond vorige week in een visietekst van de Gemeenschapsonderwijskoepel GO!. De mededeling kreeg heel wat kritiek, vooral van de N-VA. Koen Daniëls, onderwijsspecialist bij de N-VA, reageerde dat ouders van anderstalige leerlingen het signaal moeten krijgen dat kennis van het Nederlands essentieel is om aan een diploma te geraken.

N-VA-voorzitter Bart De Wever viel bijna van zijn stoel. “Ik dacht eerst dat het een aprilgrap was," zei die. “Maar het streefdoel moet zijn om competente mensen op te leiden, die de taal spreken die ze nodig zullen hebben op de arbeidsmarkt. We moeten één samenleving creëren en de Nederlandse taal is een prima verbinding voor ons allemaal.” Staatssecretaris voor Gelijke Kansen en Armoedebestrijding Zuhal Demir (N-VA) verwees op Twitter zelfs naar een tekst uit het Oud Testament om de mededeling te veroordelen.

Maar bij minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) klonk een heel ander geluid. ”De onderwijstaal is het Nederlands en zal dat altijd zo blijven”, zei ze. “Dat staat dan ook absoluut niet ter discussie. Het is positief dat anderstalige jongeren niet gestigmatiseerd worden, maar dat hun moedertaal in de plaats daarvan gebruikt wordt als hefboom om het Nederlands beter onder de knie te krijgen. Uiteraard is de kennis van het Nederlands een cruciale sleutel tot integratie. Het baart mij ook zorgen als sommige jongeren de Nederlandse taal niet goed beheersen, dus als we het enthousiasme van leerlingen om het Nederlands te leren kunnen stimuleren, dan is dat zonder meer een goede zaak.”

Zweden als schoolvoorbeeld

Heeft Crevits een punt of veroorzaakt meertaligheid op school alleen maar kommer en kwel? Volgens Maaike Hajer, een Nederlandse lector taaldidactiek verbonden aan de Hogeschool van Utrecht, die jarenlang in Zweden werkte, is meertaligheid op school net positief voor de ontwikkeling van het kind. Dat schrijft ze in een publicatie.

In Zweden hebben kinderen, bij wie thuis een andere taal dan Zweeds gesproken wordt, al sinds de jaren 80 recht op studiebegeleiding in de moedertaal. Bovendien werd Zweeds als tweede taal voor hen een apart vak, naast Zweeds als moedertaal met hun klasgenoten, gedurende de hele schoolcarrière. Dat vak heet ZT2 en wordt tot in de puntjes beschreven in een leerplan.

Anders dan bij ons worden zowat alle Zweedse scholen ingericht door de gemeenten. Daardoor is het veel gemakkelijker om te achterhalen welke verschuivingen in het onderwijslandschap de kwaliteit van het onderwijs bevorderen in een bepaalde regio. Bovendien werden de bevoegdheidseisen en rolverdelingen voor alle docenten al jaren geleden geformuleerd, behalve in afgelegen gebieden die tot voor kort geen nieuwkomerskinderen verwelkomden. Op de meeste plaatsen waar de jongste jaren grote aantallen kinderen arriveerden, waren de methodes voor de eerste opvang en doorstroming dus helder voor betrokkenen. De integratie van de leerlingen in het Zweeds onderwijslandschap verliep vlot. In de praktijk moesten er wel meer middelen komen. Daarom kregen hogescholen de oproep om honderden extra leraren ZT2 op te leiden en intensieve nascholingscursussen, gekoppeld aan de competentieprofielen, aan te bieden.

Maar het gaat nog verder: sinds 2016 moet bij alle leerplichtige nieuwkomers binnen twee maanden na hun aankomst in Zweden worden vastgesteld wat ze aan onderwijsachtergrond hebben, welke talenkennis ze meebrengen en welke kennis en vaardigheden ze hebben op cruciale vakgebieden zoals reken-wiskunde en zaakvakken. Aan de hand van die resultaten wordt een specifiek plan opgesteld voor het kind in kwestie.

“Moedertaal als springplank”

“Contact met Nederlandstalige leeftijdsgenootjes is vanaf het eerste moment natuurlijk cruciaal”, zegt Hajer in Nederlandse media over kinderen, die een andere taal spreken in Nederlandse scholen. “Maar ook als je dagelijkse communicatie op school in het Nederlands al goed verloopt, is het nog niet gezegd dat alle vakken volledig in het Nederlands kunnen. Het leren van kinderen verloopt via de moedertaal, dát is de springplank.”

Niet alleen voor studieresultaten, maar ook voor de gemoedstoestand van de kinderen zou het gebruik van de moedertaal cruciaal zijn. “Het geeft hen een veilig gevoel, minder verloren, als ze zich kunnen uiten in hun eigen taal”, zegt Hajer. “De moedertaal is verbonden aan het land waar je vandaan komt, het zegt iets over wie je bent, je achtergrond, je cultuur. Het is niet goed om kinderen hun identiteit af te nemen, en te zeggen: je bent nu in Nederland, je praat Nederlands, je wordt Nederlands en vergeet alles wat je aan bagage hebt meegenomen.”

“De leerling staat stil”

"Bovendien doen we kinderen tekort", stelt ze. "Een leerling uit Syrië heeft allerlei vaardigheden en vakkennis op school opgedaan, maar daar borduren we in Nederland niet op voort. Nee, we zeggen: jij leert eerst twee jaar de Nederlandse taal en daarna krijg je vakonderwijs in een reguliere klas. Ondertussen staat het Syrische kind eigenlijk stil in zijn ontwikkeling, het leert niets inhoudelijks over natuurkunde of geschiedenis bijvoorbeeld … We zien dat een grote groep asielkinderen zodoende doorstroomt naar de laagste schoolniveaus, terwijl ze ook best havo of vwo hadden kunnen doen.”

Wetenschappelijk bewezen

Ook uit ander wetenschappelijk onderzoek blijkt dat tweetaligheid in het onderwijs bevorderlijk is voor kinderen op het vlak van oplettendheid, cognitieve flexibiliteit en de vaardigheid om irrelevante informatie weg te filteren. Dat zou zowel het geval zijn bij verschillende talen als bij uiteenlopende dialecten. Volgens sommige onderzoekers heeft meertalig onderwijs zelfs levenslang een positief effect op een persoon.

Lees meer

Dit al gelezen?