Vergis je niet, we zijn nog lang niet af van IS

21 oktober 2017

analyseOnder leiding van de 37-jarige Koerdische Rojda Felat werden afgelopen week de laatste strijders van Islamitische Staat uit Raqqa verdreven en daarmee is het kalifaat zo goed als ingestort. Of vergissen we ons daarin? We zijn er nog niet van af. Dit is waarom.

Het kalifaat van Islamitische Staat is met de val van Raqqa zo goed als ingestort, maar dat betekent niet dat de terreurorganisatie geen invloed meer uitoefent, waarschuwen terreurexperts.

Om te beginnen heeft IS door het verspreiden van propagandamateriaal op internet en een uitgekiend beleid in sociale media in de afgelopen drie jaar een uitgebreid netwerk opgebouwd.

Bovendien is het idee van IS om een kalifaat te stichten zoals de profeet dat bedoeld heeft, bij veel mensen diep doorgedrongen. En die ideologie zal alleen maar worden geromantiseerd. Veel strijders en nieuw geradicaliseerden, ook hier bij ons in Europa, zullen met nostalgie kijken naar de terreurbeweging.

Netwerken nog steeds sterk

Volgens jihadexperts zijn de netwerken van de jihadisten nog steeds bijzonder sterk. Ze houden contact via versleutelde chats en sociale media. Ook in Europa. Het beste bewijs daarvan is de aanslag in Spanje onlangs. We dachten in Europa dat we na de politie-acties tegen de daders van de aanslagen in Brussel en Parijs de cellen hadden opgerold. Maar de aanslagen in Barcelona en omgeving ontkrachtten dat idee.

Volgens de terreurexperts zullen IS-leider Baghdadi, als hij nog leeft, en zijn getrouwen ondergronds gaan en wachten tot er een moment komt dat zij zich weer kunnen laten gelden. Dat gebeurde al eens in 2006 toen de leider van al-Qaida in Irak gedood werd door een Amerikaanse drone-aanval. Al-Qaida dook onder, maar kwam na enkele jaren weer boven water.

Al-Qaida, Hamza en het gat om in te springen

Trouwens, er wordt wel halvelings verwacht dat al-Qaida nu in het gat zal springen dat IS achterlaat.

Al-Qaida is al bezig om zijn leider naar voren te duwen. De charismatische 28-jarige zoon van Bin Laden: Hamza bin Laden. En, zeggen terreurexperts, één van de eerste dingen die hij wil doen is de restanten van Islamitische Staat verzoenen met al-Qaida. En meer spectaculaire aanslagen in het Westen plegen.

Al-Qaida heeft de afgelopen jaren in relatieve stilte gewerkt aan een redelijke opmars, met name in Jemen en Afrika. Daarnaast controleert het een belangrijke provincie in Syrië. In tegenstelling tot Islamitische Staat is al-Qaida een beweging van de lange adem, waarin de oude en weinig charismatische leider Ayman al-Zawahiri nu langzaam plaatsmaakt voor de vitale Hamza.

Hamza werd in 2015 door al-Qaida-leider Al-Zawahiri voor het eerst naar voren geschoven als “de nieuwe leeuw van al-Qaida”. Vorig jaar begon de propaganda-afdeling van al-Qaida, as-Sahab Media Foundation, met de rol van Hamza steeds nadrukkelijker uit te spelen. Volgens een video van eerder dit jaar, bovendien ingeleid door Ayman al-Zawahiri, heeft Hamza effectief een leidende rol in de beweging op zich genomen.

Ze hebben sowieso nog 10.000 vierkante kilometer

In zijn laatste boodschap roept Hamza, van wie geen recente foto’s zijn, extremisten opnieuw op vooral niet naar oorlogsgebieden af te reizen, maar om toe te slaan in eigen land: “Misschien verlangen jullie naar opoffering op het slagveld, maar het straffen van Joden en kruisvaarders waar jullie vandaan komen, berokkent de vijand meer schade. Het slagveld van Kabul, Bagdad en Gaza moet verplaatst worden naar Washington, Londen, Parijs en Tel Aviv.”

Uit het veld komen al een poosje berichten van lagere commandanten van IS die waren “overgelopen” naar al-Qaida en IS. Dat geldt nog niet voor de kopstukken. De ideologische verschillen zijn nog te groot, ten minste zolang al-Baghdadi nog leeft.

Laten we ook niet vergeten dat het verlies van belangrijke steden in Syrië en Irak niet betekent dat IS al z’n territorium nu kwijt is. IS-strijders hebben nog steeds ruim 10.000 vierkante kilometer in Syrië en Irak in handen, voornamelijk langs de rivier de Eufraat.

En dan zijn er de franchises

Maar ook elders ter wereld zijn gebieden waar zij het voor het zeggen hebben, zoals in Noord-Afrika. Met name in de Sahel. Begin dit jaar zag je toegenomen activiteit van IS in de woestijn bij Mali en Burkina Faso bijvoorbeeld.

Die verschillende islamitische groeperingen in Afrika zijn een soort franchise-houders. Het gaat vaak om lokale islamisten. Die gebruiken IS als label om invloed uit te oefenen en IS heeft hen ook nodig, maar de groepen heten dan vaak net iets anders.

In Libië proberen IS-strijders zich de afgelopen maanden te hergroeperen rondom de stad Sirte, die zij eerder al onder controle hadden. De schatting begin van dit jaar was dat er zo'n 6.000 IS-strijders in het land waren en dat is extreem veel. De overblijvers plegen ook aanslagen, zoals afgelopen week nog in Misrata. Ze worden op de hielen gezeten door verschillende Libische strijdende partijen, die internationale steun krijgen, van onder andere de Amerikanen.

Ook in Egypte pleegt IS regelmatig aanslagen. Het Egyptische leger verliest daar bijna elke week militairen bij gevechten tegen IS in de Sinaï.

We zijn er dus nog niet vanaf.

Lees meer

Dit al gelezen?