© epa

Burn, Europe, burn: dubbel zoveel natuurbranden dit jaar door opwarming klimaat

17 oktober 2017

analyseIn 2017 is duidelijk geworden dat de opwarming van ons klimaat al volop vernietigende gevolgen heeft voor onze wereld. Het is nu half oktober en in Portugal en Spanje, in gebieden waar we graag op vakantie gaan, woeden apocalyptische branden die tientallen doden eisen. Wat je nu ziet is onze toekomst. Maar eigenlijk zitten we daar al volop in.

Er ging eigenlijk geen week voorbij in 2017 waar je geen ramp kunt vinden die niet op één of andere manier verbonden is met de opwarming van ons klimaat.

Het aantal natuurbranden die mensenlevens hebben gekost en woningen hebben vernietigd in onze Europese Unie is dit jaar effectief meer dan dubbel zoveel als gemiddeld in de voorbije tien jaar. Door aanhoudende droogtes en abnormaal hoge temperaturen.

Er staan er nu 1.671 op de teller - vorig jaar waren het er 639. Er zijn er niet alleen meer, ze worden ook steeds erger. Tot de branden die momenteel woeden in Portugal en Spanje, was er al meer dan 850.000 hectare in de as gelegd. Dat is vier keer meer dan het gemiddelde van de vorige tien jaar.

Sinds zondag alleen al is daar in Portugal 54.000 hectare bijgekomen.

Wetenschappers hebben vastgesteld dat de jongste 50 jaar in Europa het seizoen waarin er een groot risico op natuurbranden is, groeide van twee naar vijf maanden.

Dat zijn gemiddeldes. In sommige delen van Europa is er nu quasi het hele jaar door gevaar op bosbranden.

"We zullen nog meer verrassingen zien"

Alexander Held van het European Forest Institute zegt dat “we nog veel meer verrassingen zullen zien en branden op plaatsen die geen vuurgeschiedenis hebben. We zullen meer branden en meer intense branden in de Middellandse Zee zien en nieuwe brandzones in landen die het niet echt verwachten."

Denk België, maar ook Duitsland, Nederland, Denemarken, Oostenrijk en Zwitserland.

Volgens Held is er ook geen twijfel mogelijk dat de toename in natuurbranden er is door de opwarming van de aarde. Maar, stelt hij vast, dat wordt door beleidsmakers vooral gebruikt om niks te doen, terwijl er wel degelijk maatregelen vallen te nemen die misschien niet het aantal natuurbranden maar wel hun omvang zou kunnen inperken.

Strategic vegetation management bijvoorbeeld, waarbij veel strengere regels komen van wat waar mag worden geplant.

Wat doen we dan? Benzinebomen planten

In het midden en noorden van Portugal en ook in de noordelijk van Portugal gelegen Spaanse regio Galicië zijn bijvoorbeeld ten behoeve van de houtkap op grote schaal eucalyptusbossen aangeplant. Het onderscheidende voordeel van eucalyptussen is dat ze vergeleken met inheemse soorten zeer snel groeien – en dus ook snel gekapt kunnen worden.

Een van hun nadelen is dat ze ook heel goed branden en juist gedijen in gebieden waar regelmatig natuurbranden zijn. Eucalyptus scheidt een zeer brandbare hars af. Tezamen met zijn bladeren die op de grond vallen en zijn schors die in lange repen van de stam loskomt, veranderen de bomen bij een natuurbrand in zeer ontvlambare fakkels. In het eveneens regelmatig door bosbranden geteisterde Australië, waar de boom overigens wel inheems is, wordt de blauwe gomboom (Eucalyptus globulus) om zijn explosieve kenmerken ook wel de “benzineboom” genoemd.

Zijn schadelijke effect wordt nog eens versterkt doordat eucalyptus ná een bosbrand veel sneller herstelt dan andere soorten. Hij domineert het landschap waar hij geplant wordt zo steeds meer, met almaar heftigere branden als gevolg.

Het is maar één voorbeeld van hoe we het nodig vinden om de veranderende natuur nog een beetje uit te dagen.

Europa heeft een plan. Nou ja

Momenteel is er amper politieke wil om de bosbouwsector in Europa nieuwe beperkingen op te leggen. Integendeel, steeds meer lidstaten zijn de niet eens zo strenge Europese normen gewoon aan hun laars aan het lappen.

Wat kunnen we dan wel doen? Volgens het Europese Copernicusprogramma wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een “early warning-systeem” voor bosbrandrisico’s. Dat betekent dat er op basis van de weersverwachting (de eerstvolgende tien tot vijftien dagen) wordt gekeken hoe groot de kans op een bosbrand in een bepaald gebied is. Daarnaast worden seizoensverwachtingen gegeven. Dat gebeurt op basis van de neerslag en vochtigheid in de voorgaande periode.

Echt spectaculair kan je dat initiatief niet noemen, ook al omdat de parameters die het hanteert niet echt meer blijken te kloppen.

De gemiddelde temperatuur in Portugal bijvoorbeeld, als je de data van de jongste 100 jaar bekijkt, is in de gebieden waar het nu brandt met ongeveer 3 graden Celsius gestegen. Dat is het dubbele van wat de klimaatmodellen voorspelden – en ook veel meer dan de bijna 1 graad Celsius die de aarde wereldwijd is opgewarmd. Op dit moment is het zelfs bijna vier graden warmer dan het gestegen gemiddelde.

Waarom de opwarming op sommige plaatsen sneller gaat dan op andere - buiten het noordpoolgebied dan - is nog niet echt duidelijk.

Het is op dit moment zo’n 20% droger dan normaal in Portugal en grote delen van Spanje. De (in totaal 41) klimaatmodellen voorspelden een toename van de droogte in het gebied met ongeveer 5%.

Uit de cijfers blijkt ook nauwelijks een relatie tussen de temperatuur en de hoeveelheid neerslag, zoals die bijvoorbeeld wel in Frankrijk te zien is.

Waarschuwingen genoeg

Het Europees Milieuagentschap EEA beschrijft in zijn rapport Climate change, impacts and vulnerability in Europe 2016 dat zowel in het zuidwesten als het zuidoosten van Europa deze eeuw de droogte flink zal toenemen. Vooral in het zuiden van Spanje, maar ook in Zuid-Italië, Griekenland en Turkije wordt het naar verwachting steeds droger.

Volgens het EEA heeft 17% van de Europeanen tussen 2006 en 2010 jaarlijks te maken gehad met droogte. Bijna alle studies voorspellen dat de droogtes vaker zullen voorkomen, langer gaan duren en extremer van karakter zijn.

Maar ook elders woeden momenteel immense bosbranden in het noordelijk halfrond.

Ook in Siberië neemt de gemiddelde temperatuur sterker toe dan in andere delen van de wereld. Sinds november vorig jaar is het daar al vier graden Celsius warmer dan gemiddeld, maand na maand.

Door de hogere temperaturen is de kans op een bosbrand groter: dit jaar verbrandde er meer bos dan in de afgelopen 10.000 jaar.

Siberische bossen slaan meer dan dertig procent van al het koolstof op aarde op. Wanneer deze bossen verbranden, komt er dus weer veel CO2 in de atmosfeer terecht. Dit draagt bij aan een versnelling van het broeikaseffect.

Ook in Californië kampen ze met extreem verwoestende bosbranden momenteel, waardoor tienduizenden mensen huis en haard hebben moeten verlaten de jongste week en ook al tientallen doden vielen.

180.000 vierkante km. Elk jaar. Foetsie

Elk jaar verdwijnt er op onze planeet bos à rato van 180.000 vierkante kilometer. Dat is een gebied twee keer zo groot als Portugal. Elk jaar. Het is een netto cijfer: het houdt rekening met aanplantingen die omgehakte bomen moeten vervangen.

Als we zo doorgaan - en alles wijst daarop - dan betekent dat tegen het einde van deze eeuw er geen bos meer zal zijn op onze planeet.

Bosbranden zijn ondertussen verantwoordelijk voor een kwart van die schade. En hoewel een groot aantal daarvan veroorzaakt worden door idioten die letterlijk en figuurlijk met vuur spelen, worden ze overal ondertussen gefaciliteerd en verhevigd door global warming.

We hebben de neiging om te denken dat het allemaal nog wel goed zal komen als we zelf minder CO2 gaan uitstoten (wat we sowieso moeten doen, daar niet van), maar de realiteit is de blijvende onderschatting van onze bewindslui over de klimaatsverandering en we global warming al voor een heel groot stuk, zelfs met wat voor maatregelen dan ook, niet meer in de hand hebben.

Aan het huidige tempo is tegen het eind van de 21ste eeuw 60 procent van wat nu nog bebost is, een kleine vier miljard vierkante kilometer, verdwenen.

Maar het probleem is dat er toenemende acceleratie is. Nu met 5,2 procent, maar, we staan nog maar aan het begin van de opwarming, en modellen tonen aan dat het aantal bosbranden exponentieel zal stijgen.

Wat momenteel gebeurt in Portugal, op amper twee uur vliegen van hier, is een nieuwe wake up call. De toekomst zal wellicht anders oordelen, want het juiste perspectief is dat de verwoestende, dodende gevolgen van de opwarming van het klimaat niet meer iets is dat in de toekomst ligt. We zitten er nu al volop in, en latere generaties zullen ons niet alleen meer verwijten “ze zagen het aankomen maar deden niks” maar ook “ze zaten er volop in en deden niks”.

© epa

Lees meer

Dit al gelezen?