© epa

Waarom dat "mottig kot" van Hertoginnedal deze keer wel werkte voor premier Michel

26 juli 2017

"We haten dat mottig kot ginder. Klotekasteel. Maar het heeft wel z'n nut bewezen deze keer." De methode van premier Charles Michel (MR) heeft gewerkt: z'n ploeg opsluiten op Hertoginnedal, tot er een groot akkoord is, met lekkers voor alle partners. Nu kan de coalitie rustig de rit uitrijden tot 2019. De politieke context van de Wetstraat is zo fundamenteel gewijzigd.

Misschien moet de federale regering toch maar eens nadenken hoe ze haar grote triomfen in de markt zet. Want een ellenlange persconferentie, met vaak saaie tussenkomsten van quasi elke minister (alleen Koen Geens (CD&V) zei deze keer niets), met soms een erg technisch uitleg: echt swingen deed het niet. Het hoogtepunt van de voorstelling van het groot akkoord: de 'invite' die premier Charles Michel (MR) deed aan heel z'n regering: "Omdat we zo goed gewerkt hebben, nodig ik jullie allemaal uit, vrijdagavond op Tomorrowland.” Verbazing op de gezichten en hilarisch reacties. En een beetje teleurstelling bij Alexander De Croo (Open Vld): "Ik ging al, met mijn vrouw ..."

Voor wie er nog aan moest twijfelen: de sfeer in de federale regering is opperbest. De socialisten, toch al drie jaar de gemeenschappelijke vijand, liggen uitgeteld in de touwen. MR levert plots de Waalse minister-president, en cdH is in de grote familie van centrum-rechts gekomen. Het opent allerlei mogelijkheden voor de toekomst: een as van christendemocraten en liberalen, waar Wouter Beke (CD&V) en Charles Michel (MR) al sinds 2014 over praten, is een feit.

De harde lessen van deze coalitie

Verklaart dat waarom CD&V deze keer wel te verleiden was tot een groot akkoord en een pak hervormingen? Of hebben zowel Open Vld als N-VA zich veel ruimhartiger opgesteld en de christendemocraten eindelijk gegeven wat ze wilden: een stevige taks op vermogens?

De waarheid ligt in het midden. Charles Michel heeft geleerd uit z'n tegenslagen. Zoals die zomer dat de taxshift geregeld werd, en waarbij Kris Peeters duidelijk gekneusd uit de onderhandelingen kwam. "Onnodig vernederend", zo blikken betrokkenen nu terug. Of vorige herfst, toen de onderhandelingen uiteenspatten op de stoep van de Wetstraat. Want de locatie, die is van groot belang bij dergelijke oefeningen. "Kijk, we haten allemaal dat mottig kot ginder in Hertoginnedal. Echt een klotekasteel, weg van de wereld. Maar het werkt dus wel, iedereen opsluiten en maken dat je niet kan weglopen."

De cruciale nacht was nog heftig, vooral de timing waarop de verlaging van de vennootschapsbelasting moest ingevoerd worden, was een twistpunt. En ook de nieuwe taks op de effectenrekeningen was niet evident. De aanwezigheid van de luitenanten, naast de vicepremiers, bleek vooral voor CD&V van goudwaarde: Koen Geens kent als voormalig minister van Financiën uiteraard alles van fiscaliteit. En dat was de inzet in de vroege uren van woensdag. "Met Geens is het altijd one hell of a battle", zo stelt een betrokkene. Maar de discussie vergleed nooit in de brutaliteit die vorige toponderhandelingen soms kenmerkte: een essentieel punt, wat de premier veel voorbereiding en massage had gekost.

Dikke trofee voor iedereen

De grote vraag is of de vermogenstaks echt iets gaat opbrengen deze keer. Het gaat om een heffing op effectenrekeningen vanaf 500.000 euro, voor een percentage van 0,15 procent. 250 miljoen euro extra inkomsten, zo klinkt het voor de begroting. En in de wandelgangen hoor je "dat het zelfs nog een pak meer kan worden". Zomaar je effectenrekening splitsen, is overigens geen optie: de beheerskosten werken vaak degressief, en vooral, aandelen overzetten kost volgens experts tot zo'n 20 euro per aandeel. Dat doe je dus niet zomaar, om dan een taks van 0,15 procent te vermijden. Meteen is de 'miljonairstaks' definitief een feit.

"Niemand van de partijen heeft echt moeten slikken, we hebben niemand echt pijn gedaan. En dat is toch de essentie van zo'n akkoord waar iedereen zich dan kan achter scharen: dat er genoeg voor iedereen inzit", zo duidt vicepremier Jan Jambon (N-VA).

Voor elk was er genoeg lekkers: eindelijk de lang verwachte hervorming van de vennootschapsbelasting, een dikke trofee voor Van Overtveldt en N-VA. En toch een taks op de zwaarste vermogens van 250 miljoen euro, op de effectenrekeningen: CD&V kan zeggen dat ze gedaan hebben waar socialisten nooit in geslaagd zijn. Open Vld dan, die kregen de 500 euro gratis bijklussen, een voorstel dat voorzitter Gwendolyn Rutten lanceerde in het voorjaar.

Na jaren kibbelkabinet valt de puzzel nu terug in mekaar

Die gulheid naar elkaar toe is eigenlijk geleden van bij het regeerakkoord in 2014. Want al vrij snel daarna verziekte de sfeer binnen de regering bij momenten. CD&V eiste een taks op vermogens(winst), als deel van "meer fiscale rechtvaardigheid". Een bijkomende eis waar N-VA en Open Vld lange tijd maar moeilijk mee om konden. En samen met MR gaf CD&V vrije baan aan de sociale partners om akkoorden te maken, wat dan weer tot verdere interne frustratie leidde.

Pas nu valt de puzzel weer in mekaar, en gaat een hele reeks hervormingen en sociaal-economische maatregelen de deur uit. Dit akkoord geeft de ruimte om door te stomen tot 2019, en opent zelfs perspectieven om ook daarna een coalitie verder te zetten. Al klopt cdH dan waarschijnlijk ook wel op de federale deur.

Een plotwending die niemand echt had zien aankomen. Maar de dramatische peilingen van PS en sp.a, aangevuld met de verkiezing van Emmanuel Macron, deden de ogen open gaan. Vooral in Franstalig België ging de bal rollen, met dank aan cdH-voorzitter Benoît Lutgen. In Vlaanderen wordt ondertussen ook wel steeds duidelijker dat centrumrechts nog wel een tijdje verder kan: met een sp.a op 9,5 procent in de peilingen kun je sowieso niet gaan praten.

Op dat vlak was het onderonsje op 11 juli tussen de Vlaamse partijvoorzitters veelbetekenend. Niet dat er spectaculaire zaken besproken werden, maar het feit dat Bart De Wever, Gwendolyn Rutten en Wouter Beke ostentatief moeite deden om aandacht aan elkaar te besteden en amicaal met elkaar om te gaan, was een boodschap die niemand op de receptie van de Vlaamse feestdag ontging. Dezelfde plek waar het in 2014 ook al begon. Dus opnieuw: banden die zijn aangehaald en waarmee men een tijdje verder kan.

Van wie is het activeren van het spaargeld nu? En de flexi-jobs?

Niet dat de (soms bittere) rivaliteit op rechts en in het centrum nu plots weg is. Grappig om vast te stellen, is dat verschillende partijen nu ook al het 'lekkers', waarvoor ze elkaar zo bevochten de afgelopen dagen, plots claimen als 'hun' overwinning. Een maatregel om het spaargeld te activeren, waarbij de roerende voorheffing op aandelen wordt vrijgesteld voor de eerste 627 euro? Wel, bij de premier noemen ze het, naar analogie met de wet Cooreman-De Clercq, de wet Michel-De Croo. Uiteraard is Open Vld daar zeer blij mee, ze willen die pluim op hun hoed.

Bij Koen Geens en CD&V moet dat wringen: in 2013 kwam hij zelf op de proppen met de spaarfiscaliteit, en lag Open Vld dwars. Of nog: De Croo prees uitvoerig de flexi-jobs als hét instrument dat staatssecretaris Philippe De Backer moet helpen om jobcreatie aan te zwengelen. Maar het is wel Kris Peeters die graag, als minister van Werk, met de banen uitpakt. En nu de flexi-jobs omarmt. Net zoals het weekend- en nachtwerk voor de e-commerce: nochtans is dat maandenlang gevraagd door Open Vld en N-VA.

Tussen de haantjes is er altijd nog Maggie De Block (Open Vld). Heerlijk hoe ze op de persconferentie de premier 'bedankte' dat hij "altijd zo snel aan haar denkt, om haar het woord te geven". Die zelfrelativering in een ploegje vol testosteron is best welgekomen. En De Block duidde het achteraf ook perfect: "Kijk we hebben nu een heleboel goedgekeurd, maar er is vooral nog een gigantisch pak werk om dat allemaal te gaan uitvoeren en echt in praktijk te brengen. Dus de komende tijd zijn we nog wel zoet."

Lees meer

Dit al gelezen?